Navigation
4
Απρ
location
Αθήνα
13oC
Ασθενής Βροχή
17 Φεβ 2020

Τα κοιτάσματα και οι προφάσεις της Άγκυρας

υδρογονάνθρακες Νέα

Ο αγώνας δρόμου για την όδευση αγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από μια χώρα παραγωγό σε μια άλλη που στερείται ενεργειακών πόρων έχει πάρει την μορφή χιονοστιβάδας εξελίξεων, που απειλεί τη σταθερότητα στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, τη γειτονιά μας. Είναι όμως η ύπαρξη ενεργειακών πόρων αυτών καθαυτών πεδίο αντιπαράθεσης-συγκρούσεων ή αιτία πολέμων; «Does Energy Cause Ethnic War?» είναι ο εύστοχος τίτλος του ξενόγλωσσου συγγραφικού πονήματος των Ανδρέα Στεργίου, αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και επισκέπτη ερευνητή στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον των ΗΠΑ,και της Μαρίκας Καραγιάννη, με ειδίκευση στις χώρες της Κασπίας.

Από το Πρίνστον ο Ανδρέας Στεργίου απάντησε σε ερωτήσεις που του θέσαμε γύρω από το ζήτημα αυτό.

Εκτιμάται ότι η ενέργεια είναι κλειδί για επίλυση περιφερειακών συγκρούσεων ή «εργαλείο» για γεωπολιτικές εξελίξεις για τις μεγάλες χώρες σε βάρος μικρών κρατών;

Η απάντηση που δίνουμε στο βιβλίο για την περιοχή της Κασπίας και της Ανατολικής Μεσογείου είναι κατηγορηματικά όχι. Ενίοτε φαίνεται ότι η ενέργεια είναι θρυαλλίδα ή η αιτία εξελίξεων, αλλά στην πραγματικότητα οι αίτιες είναι άλλες. Οι λόγοι είναι πολλοί. Ορισμένοι από τους πιο σημαντικούς είναι ότι η ανεύρεση της ενέργειας μπορεί να γίνει πλέον από την παγκόσμια αγορά, ενώ τις πλουτοπαραγωγικές πηγές τις διαχειρίζονται κατά κύριο λόγο εταιρείες και αυτές κινούνται με αποκλειστικό γνώμονα το κέρδος (what matters is numbers).

Σχέσεις κυριαρχίας

Υπάρχουν παραδείγματα που η ενεργειακή ανάπτυξη οδήγησε στην επίλυση διαφορών – ο αγωγός EastMed μπορεί να παίξει τέτοιον ρόλο, με δεδομένη τη στάση της Τουρκίας;

Το μοναδικό παράδειγμα είναι η ΕΚΑΧ(Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα), πρόδρομος της ΕΟΚ, αλλά αυτό συνέβη κυρίως επειδή η Γερμανία, τα κοιτάσματα της οποίας έτυχαν εκμετάλλευσης, δεν ήταν τότε κυρίαρχο κράτος, ενώ η ανοικοδόμηση της Ευρώπης, που εξυπηρετούσε ο άνθρακας και χάλυβας, υπερέβαιναν όλες τις άλλες σκοπιμότητες. Ο EastMed είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν θα κατασκευαστεί ποτέ, μα, και αν γίνει, σίγουρα δεν θα αποτελέσει λόγο για την επίλυση διαφορών.Γιατί τότε αντιδρά η Τουρκία είναι το ερώτημα – μα επειδή αυτό αμφισβητεί τις κυριαρχικές της αξιώσεις στην περιοχή, δεν είναι ενεργειακοί οι λόγοι. Τα μέχρι τώρα ενεργειακά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου δεν επαρκούν για να καλύψουν τις τεράστιες ενεργειακές της ανάγκες.Θεωρώ ότι οι ενεργειακοί πόροι είναι σημαντικοί, αλλά όχι τέτοιοι που να υπερκαλύπτουν τις σχέσεις κυριαρχίας ή να οδηγούν απευθείας σε πόλεμο, εκτός και αν είναι συνδεδεμένες με θέματα κυριαρχίας. Για παράδειγμα, πέριξ του Καστελόριζου δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί κοιτάσματα, η Τουρκία αμφισβητεί ευθέως την ελληνική κυριαρχία εκεί, όχι μόνο για λόγους που σχετίζονται με τη χάραξη της ΑΟΖ αλλά και για να πλήξει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συνεργασία Ελλάδας-Ισραήλ-Κύπρου ξεκίνησε πριν από την ανεύρεση κοιτασμάτων υδρογονανθράκων και αφορούσε ζητήματα ασφάλειας.

Αρχιτεκτονική ασφάλειας

Η Τουρκία επεκτείνοντας την κυριαρχία της δεν αποκτά και εμπορικά συμφέροντα;

Μπορεί φυσικά να αποκτήσει και οικονομικές αξιώσεις, αλλά αυτό δεν είναι το πρώτιστο. Δεν μπορεί να χωνέψει ότι δεν έχει ρόλο στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας. Για παράδειγμα, ενώ οι πολιτικές σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ επιδεινώνονται συνεχώς, οι οικονομικές ανθούν.

H Ελλάδα μπορεί να βγει αλώβητη από την ενεργειακή εξέλιξη στην περιοχή μας; Θα μπορέσει να αποφύγει τη συνεκμετάλλευση με την γείτονα ή τη θεωρείτε αναγκαία προϋπόθεση για να πορευτούμε…εν ειρήνη;

Συνεκμετάλλευση μπορεί να υπάρξει, κατά τη γνώμη μου, μόνο ανάμεσα σε χώρες που έχουν εμπεδώσει ένα modusvivendi. Μεταξύ της Τουρκίας και της Ελλάδας είναι εξαιρετικά αμφίβολο ότι στην παρούσα φάση μπορεί να αποδώσει καρπούς. Ότι η οικονομική συνεξάρτηση (economicinterdepedence) αποτρέπει πολέμους είναι ένας ακόμη μύθος της διεθνούς πολιτικής. Όπως έχει εξηγήσει και ο μεγάλος θεωρητικός των διεθνών σχέσεων Waltz, οι πόλεμοι γίνονται σχεδόν πάντα ανάμεσα σε χώρες που βρίσκονται σε σχέσεις συνεξάρτησης. Χώρες που δεν βρίσκονται σε κάποιου είδους διαπλοκή ανάμεσά τους δεν έχουν λόγους να πολεμήσουν μεταξύ τους. Τα τελευταία χρόνια οι διμερείς εμπορικές και εν γένει οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών έχουν πολλαπλασιαστεί, οι πολιτικές ωστόσο επιδεινώνονται διαρκώς.

Σε ποιο βαθμό τελικά οι ενεργειακές εξελίξεις αφορούν τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο; 

Την αφορούν στον βαθμό που σφυρηλατούν συμμαχίες που συμπτύχθηκαν για άλλους λόγους, όχι ενεργειακούς.

Δηλαδή η ενέργεια, και κυρίως η ανακάλυψη κοιτασμάτων, δεν προκαλεί εθνικούς πολέμους;

Όχι, ούτε τους προκαλεί ούτε τους επιλύει. Μπορεί ενίοτε να επιδεινώνει εθνοτικές διαμάχες, αλλά αυτές προκαλούνται για άλλους λόγους(ο όρος «εθνοτικός» διαφοροποιείται από τον εθνικό σε διάφορα σημεία και συνήθως τον χρησιμοποιούμε για ομάδες που δεν έχουν εθνική εστία). Να σας θυμίσω ότι η Γερμανία συνεργάζεται με τη Ρωσία ενώ της έχει επιβάλει κυρώσεις. Στον Ψυχρό Πόλεμο η Σοβιετική Ένωση τροφοδοτούσε με πετρέλαιο και φυσικό αέριο τη Δύση. Απ’την άλλη, ο ελληνοτουρκικός αγωγός Καρατσάμπεϊ-Κομοτηνής δεν έφερε την παραμικρή βελτίωση στις διμερείς σχέσεις.

Ποια είναι γνώμη σας για την περίοδο της πτώσης Χουσεΐν στο Ιράκ και Καντάφι στη Λιβύη; Για τα πετρέλαια δεν έγινε όλη αυτή η ιστορία; Ποιοι άλλοι (κυριότεροι) λόγοι οδήγησαν εκεί;

Θεωρώ ότι η πτώση του Χουσεΐν σχετιζόταν με την πολιτική του, που απειλούσε ευθέως τους στρατηγικούς συμμάχους (pivotalstates) των ΗΠΑ στην περιοχή– Σαουδική Αραβία και δευτερευόντως σε άλλες χώρες του Κόλπου. Με τον Καντάφι τα πετρέλαια έπαιξαν ρόλο, αλλά πάλι δεν ήταν το βασικό αίτιο, αλλιώς θα είχε ήδη επιτευχθεί ειρήνευση στην περιοχή και συμφωνίες με τις πετρελαϊκές εταιρείες για τον έλεγχο των εκεί πλουτοπαραγωγικών πηγών. Ο Καντάφι απειλούσε στρατηγικά συμφέροντα πολλών χωρών–Γαλλίας, Ιταλίας, Αιγύπτου– στην περιοχή και πάνω απ’ όλα είχε χάσει τον έλεγχο της χώρας του.Μην ξεχνάμε ότι πρώτα μεσολάβησε για αποκλειστικά εσωτερικούς λόγους η εσωτερική επανάσταση στο πλαίσιο της Αραβικής Άνοιξης και μετά ήρθε η εξωτερική επέμβαση.

Ρόλος Ρωσίας

Η άποψη του Ανδρέα Στεργίου για τον ρόλο της Ρωσίας στα ενεργειακά της Νοτιοανατολικής Μεσογείου είναι ότι «οι Ρώσοι δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τα κοιτάσματα στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς δεν απειλούν την παντοδύναμη θέση τους στην Ευρωπαϊκή Αγορά. Έχουν συμβόλαιο με τη συριακή κυβέρνηση και ένα τμήμα από την εταιρεία που κάποτε ίσως αξιοποιήσει τα κοιτάσματα του Λιβάνου, αλλά δεν έχουν συμμετάσχει σε κανέναν από τις διεθνείς διαγωνισμούς του Ισραήλ και της Κύπρου για έρευνα και εξόρυξη ενεργειακών πόρων στις αντίστοιχες ΑΟΖ. Η άποψή μου αυτή εδράζεται σε σοβαρή έρευνα».

Για τον Καύκασο και την Ανατολική Μεσόγειο οι δυο συγγραφείς, Ανδρέας Στεργίου και Μαρίκα Καραγιάννη,εκτιμούν ότι και στις δύο αυτές γεωγραφικές περιοχές ο ορυκτός πλούτος και η ευημερία που συνεπάγεται για τις παραγωγούς χώρες δεν μπορούν να γεφυρώσουν, ανεξαρτήτως έκτασης, τις υφιστάμενες βαθιές διαφορές.

Εθνοτικές συγκρούσεις για την ενέργεια

Σε ειδική εκδήλωση για την παρουσίαση του εκδοτικού εγχειρήματος «Does Energy Cause Ethnic War?» των Ανδρέα Στεργίου και Μαρίκας Καραγιάννη, που διοργάνωσε στα μέσα Ιανουαρίου το Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ), ο Δρ. Μιχάλης Μυριάνθης, πρώην ανώτερο στέλεχος στα ΕΛΠΕ, επισήμανε, αναφερόμενος στον συσχετισμό ενέργειας και συρράξεων: Με υπόβαθρο την ενέργεια, εκδηλώνονται, υποβόσκουν ή κυριαρχούν εθνοτικοί, θρησκευτικοί, φυλετικοί, και εθνικοί ανταγωνισμοί. Παραδείγματα.

·       Σε Συρία, Ιράκ, Ιράν, Σαουδική Αραβία και Υεμένη αντιπαρατίθενται Σιίτες με Σουνίτες μέσω των τοπικών εκπροσώπων τους και άλλων φυλών και εθνοτήτων, όπως οι Κούρδοι, Τουρκμένοι, Ασύριοι, Ζαϊντί. γνωστοί ως Χούθοι, και άλλοι.

·       Στην πλούσια σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο Νιγηρία, με ημερήσια παραγωγή 2.5 bbl/day, η αντιπαράθεση στο φτωχότερο βόρειο και κεντρικό τμήμα της χώρας είναι μεταξύ χριστιανών και των ισλαμιστών της BokoHaram, με «σημαία» την καταπολέμηση της διαφθοράς της κεντρικής κυβέρνησης στην Abuja.

·       Στο Σουδάν, μετά από δύο γύρους εμφύλιας διαμάχης μεταξύ των φυλών Dinka και Nuer (1955 μέχρι το 1972 και 1983 μέχρι το 2005), ακολούθησε η διχοτόμηση της χώρας μετά την ανακάλυψη πετρελαίου στον Νότο. Η διάσπαση επικυρώθηκε με δημοψήφισμα το 2011.

·       Στην Άπω Ανατολή, η Κίνα βρίσκεται σε αντιδικία στη νότια Σινική θάλασσα με την Ταιβάν, τη Μαλαισία, τις Φιλιππίνες και το Βιετνάμ.

του Φίλη Καϊτατζή

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παρασκήνιο

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

PolicePress